Persónulegt siðgæði víkur fyrir siðferði aðstæðnanna

Um leið og hann undirritar ávísanir vegna innkaupa fyrirtækisins, veltir gjaldkeri sem er með yfirdrátt á sínu persónulega kreditkorti því fyrir sér hversu auðvelt það væri að fá að láni þá upphæð sem hann skuldar út af reikningi fyrirtækisins. Hvort sem er þarfnast enginn peninganna eins og er og hann veit að hann gæti endurgreitt þá eftir fáeina mánuði þar sem þetta „lán“ mundi vera vaxtalaust.

Aðstæður sem þessar, sem í fljótu bragði kunna að virðast sakleysislegar, koma oft fyrir nú á tímum hraðvaxandi markaða og flögtandi siðferðisstaðla þar sem það sem er álitið eðlilegir viðskiptahættir verður sífellt umdeilanlegra. Fjölgun fréttnæmra mála í fjölmiðlunum þar sem fjársvik er um að ræða er aðeins eitt af því sem sýnir hvernig viðhorf okkar menningar til siðgæðis hefur þróast.

Áberandi er að þeir sem eru flæktir í fjársvikamálahneyksli okkar daga eru ekki þessir venjulegu hörðu glæpamenn heldur fjölskyldumenn og konur sem að öðru leyti hefur gengið vel. Nýlega voru fyrrum fylkisstjóri eins suðurríkja Bandaríkjanna og framkvæmdastjóri leiðandi fyrirtækis í heilbrigðisgeiranum dæmdir til meira en sex ára fangelsis fyrir þátt sinn í máli þar sem um var að ræða mútur og spillingu. Báðir eru fjölskyldumenn, annar þeirra með níu börn. Báðir hafa gert margt gott fyrir samfélag sitt, en samt eru báðir sekir um glæpi sem varða alríkislög.

Ósiðleg framkoma hefst ósköp sakleysislega, segir Kim B. Clark, forseti BYU-Idaho og fyrrum rektor Harward Business School. „Þegar efnishyggjan nær tökum á huga fólks, tekur það að tapa áttum. Þetta getur gerst hjá meðlimum kirkjunnar eins og hverjum öðrum,“ lýsti hann yfir.

En það er ekki bara efnishyggjan sem hefur stuðlað að siðferðishnignuninni, segir öldungur Clark, sem studdur var sem svæðishafi sjötíu á nýjustu aðalráðstefnu. Það eru margir þættir sem hafa áhrif á sýn samfélagsins á hvað sé rétt og rangt. Eitt af því er menntakerfið.

„Við erum að sjá áhrif menntastofnana sem hafa sagt skilið við þá skuldbindingu að þróa persónuleikaeinkenni og gildi sem hluta af starfi sínu,“ sagði öldungur Clark. „Einhvers konar siðferðileg afstæðishyggja hefur tekið við og margir kennarar og stjórnendur lögðu til hliðar þá hugmynd að reyna ætti að kenna og þroska með nemendum persónleika þeirra og heiðarleika.“

Hluti af vandanum, sagði öldungur Clark, er sá vaxandi þankagangur að ekki skipti máli hvaða gildi fólk aðhyllist svo fremi að það þröngvi ekki sínum skoðunum upp á aðra. „Ef það er kennt nógu lengi, kemur heilmikið af nemendum út úr þessum skólum sem trúa því að þetta sé rétt – að hugmyndin að vera heiðarlegur (öllum stundum) sé aðeins hugmynd eins hópsins um hvað þér beri að gera. Afleiðingin verður sú, að þú ert með fólk sem hugsar ekki mjög mikið um reglur og örugglega álítur ekki að reglurnar eigi við um það,“ sagði öldungur Clark.

W. Steven Albrecht, aðstoðarrektor við BYU Marriott School of Management og höfundur margra bóka um viðskiptasvik, kallar þetta skort á „flokkun.“ Hann útskýrði að fólk móti siðferðilegt viðhorf sitt með tvennum hætti: eftirlíkingu, sem er fordæmið séð hjá öðrum, og flokkun, sem fæst í formi kennslu og þjálfunar. Skortur á flokkun, ásamt með því hve slæm eftirlíking er algeng, hefur haft áhrif á siðferðisstaðla samfélagsins.

„Horfið á fréttirnar,“ sagði bróðir Albrecht. „Þið munuð sjá meira af slæmri eftirlíkingu og í stærri stíl en nokkru sinni áður. Góðar eftirlíkingar komast ekki mjög oft í fréttirnar.“

Hvað varðar kennslu og þjálfun, var hann sammála öldungi Clark og sagði, „Af mörgum ástæðum geta skólar ekki kennt ráðvendni. Þeir verða að vera hlutlausir hvað gildi varðar.“

Þar að auki átti kennsla og þjálfun sér stað á heimilinu, en núna, sagði bróðir Albrecht, eyðir hin ameríska meðalfjölskylda 10 klukkustundum minna saman í viku hverri en hún gerði 1980.

„Áður fyrr var þetta staður þar sem fjölskyldan gat sest niður og borðað saman og spáð í gildin og kennt og þjálfað. Núna eru heimilin staðir, þar sem svona almennt séð, báðir foreldrar vinna og segja má að þau mætist í forstofunni.“

Með slæmri eftirlíkingu og ófullnægjandi merkingu, getur þróast með persónunni það sem bróðir Albrecht kallar siðferði aðstæðnanna, þar sem „fólk er heiðarlegt þegar það borgar sig að vera heiðarlegur og óheiðarlegt þegar það borgar sig að vera óheiðarlegur.“

Þegar einstaklingur flækist í fjársvikum, er venjulega þrennt til staðar: þrýstingur (skynjaður eða raunverulegur) til að starfa óheiðarlega, tækifæri til að komast upp með það, og nægileg réttlæting til að afsaka hegðunina. Þótt snjöll fyrirtæki geri allt sem þau geta til þess að fækka tækifærum til fjársvika, þá eru það einstaklingarnir sem ákveða sína eigin getu til þess að fást við þrýsting og réttlætingu. Á þessu sviði eru Síðari daga heilagir alveg jafn berskjaldaðir og hverjir aðrir.

Bróðir Albrecht sagði að, sem kirkjumeðlimir, „búum við í menningu þar sem er heilmikill fjármálaþrýstingur. Oftast erum við með stærri fjölskyldur; við leggjum meira af mörkum en flestir gera og við metum menntun að minnsta kosti eins mikið, ef ekki meira, en flest fólk gerir.“

En, útskýrði hann, það er fjármálaþrýstingurinn sem Síðari daga heilagir skapa sér sjálfir sem virkilega hefur neikvæð áhrif. Það gerist þegar þeir framkalla afbakaðan skilning á hvað felst í því að ná árangri.

Í stað þess að einbeita sér að sambandi sínu við fjölskyldu sína, vini sína og Drottin, sagði bróðir Albrechts, finnst sumum Síðari daga heilögum að árangur felist í því að hafa fleiri hluti í kringum sig. Algengasta réttlætingin verður þá: „Ég er að gera þetta fyrir fjölskyldu mína.“

Til þess að forðast að skapa sjálfum sé fjármálaþrýsting, ættu kirkjumeðlimir að einbeita sér að því að lifa innan tekjumarka, sagði öldungur Clark. Þeir sem þegar búa við fjármálaþrýsting ættu að horfast í augu við stöðu sína og vera viljugir til að selja einhverja hluti, breyta eyðsluháttum og ef til vill flytja inn í viðráðanlegra húsnæði. Með sjálfssjórn, sagði hann, geta allir einstaklingar forðast að skapa sér fjármálaþrýsting.

En hvað ef nú þrýstingurinn til óheiðarleika eða fallast á óheiðarleg vinnubrögð kemur frá öðrum?

Í mars 2005, uppgötvaði Harvard Business School að 119 af umsækjendum skólans höfðu brotist inn á netsíðu þriðja aðila til þess að fá fyrirfram að vita hver staða þeirra væri varðandi umsóknir sínar, sem skólinn hafði enn ekki birt. Mitt í þrýstingi, bæði innan frá og utan stofnunarinnar, þurfti þáverandi rektor Clark að ákveða hvernig HBS tæki á slíkum athöfnum.

Þrátt fyrir að margir mundu síðar gagnrýna skólann fyrir „skinhelga athyglissýki,“ ákvað Clark rektor að hafna hinum seku umsækjendum, og sagði að ástandið líktist því að einhver hefði brotið upp lásinn á stjórnunarskrifstofu skólans til þess að skoða skjölin varðandi sig.

Í opinberri yfirlýsingu, ritaði Clark rektor: „Hlutverk okkar er að mennta leiðtoga sem byggja á reglu og sem hafa áhrif í heiminum. Til þess að gera það, verður persónan að búa að margs konar hæfni og eiginleikum, þar á meðal hæstu stöðlum ráðvendni, traustri dómgreind og öflugri siðferðisvitund – hafa næma tilfinningu fyrir hvað er rétt og rangt. Þeir sem hafa brotist inn á þessa vefsíðu hafa fallið á því prófi.“

Fyrir öldung Clark, kemur mikilvægi þess að standa fyrir því sem er rétt best fram í þeirri staðreynd að jafnvel lög eru ekki undanskilin villandi túlkun. „Lög út af fyrir sig eru birting á valdi og (fólk) getur breytt lögunum til þess að öðlast vald.“

Stephen Bills er meðeigandi í fjármálafyrirtæki í Kalforníu. Í starfi hans felst ekki að hann þurfi að vera í sviðsljósinu, þótt hann annist um fjármál viðskiptavina sem eru vel þekktir í skemmtanabransanum. Sífellt koma upp í starfi hans möguleikar til að stytta sér leið í fjármálunum sem mundu spara honum sjálfum og viðskiptavinum hans bæði tíma og fjármuni. Hann sagði: „Stundum mundir þú hallast að því að láta undan og láta bara eitthvað gerast með ákveðnum hætti, en þú verður að staldra við og hugsa. Stundum þarftu að taka afstöðu eða í það minnsta láta fólk vita.“ Fyrir kemur að hann hefur þurft að útskýra fyrir viðskiptavinunum hvers vegna þeir ættu ekki að stytta sér leið og, þegar upp er staðið, hafa þessir viðskiptavinir látið til leiðast og bera síðan virðingu fyrir honum og jafnvel þakka honum fyrir ákvarðanir hans.

Bróðir Bills sagði að starfsmenn hans og viðskiptavinir verði fyrir áhrifum af því fordæmi sm hann setur á hverjum degi. „Þú ert í samskiptum við fólk og í gegnum þau samskipti hefur þú áhrif á það. Þú getur hjálpað til að styrkja fólk til þess að gera (hið rétta) þagar það sér að þú gerðir ekki málamiðlanir eða fórst endilega skemmstu leiðina.“